Verlag Traugott Bautz
www.bautz.de/bbkl
Zur Hauptseite
Bestellmöglichkeiten
Abkürzungsverzeichnis
Bibliographische Angaben für das Zitieren
Suche in den Texten des BBKL
Infobriefe des aktuellen Jahres
Spenden für die Arbeit am BBKL
Um auch weiterhin die Arbeit am BBKL zu ermöglichen, brauchen wir Ihre Unterstützung..
NEU: Unser E-News Service
Wir informieren Sie über Neuigkeiten und Änderungen per E-Mail.
Helfen Sie uns, das BBKL aktuell zu halten!
Bestellmöglichkeiten

Band XIII (1998) Spalten 697-699 Autor: Christoph Schmitt

WEITENAUER, Ignaz von. Philologe, Exeget, Orientalist. - * 1.11. 1709 in Ingolstadt als Sohn einer 1700 geadelten Familie; + 4.2. 1783 in Salemsweiler bei Salem. Nach seinen ersten Studien in Ingolstadt trat W. am 3.11. 1724 in die Gesellschaft Jesu ein. Während mehr als 10 Jahren war er an ordenseigenen Gymnasien (besonders in Eichstätt) tätig, bevor ihm 1753 der Lehrstuhl für Philosophie und orientalische Sprachen in Innsbruck übertragen wurde. Nach Aufhebung der Gesellschaft wandte er sich auf Einladung des Zisterzienser-Abtes von Salem nach dort und wirkte dort schriftstellerisch und die orientalischen Sprachen und Rhetorik lehrend. Seine literarische Arbeit galt zunächst der lyrischen wie dramatischen Kunst (religiöse Lieder, Singspiele, Trauer- und Lustspiele). Unter den Jesuiten des 18. Jahrhunderts zählt er, ein Anhänger der klassischen französischen Richtung, zu den besten Dramatikern des Ordens. Seine Sorge um die deutsche Muttersprache fand ihren Niederschlag in einem der ersten deutschen Rechtschreibbücher mit wissenschaftlicher Fundierung. Seine exegetische und philologische Kompetenz erweisen seine Kommentierungen, sein vielfach aufgelegtes Bibellexikon, Hilfsbücher zu den Sprachen der Bibel sowie von ihm betreute Bibelausgaben und Bücher zur Homiletik.

weiterlesen ...
Werke: Corona Mariana, linguis duodecim exornata, cum Dissertatione de charactere linguae Sinicae, 1731 (21757); Vindicata Mariana in Scenam data, 1744; (Eychstattischer Baumgarten s. Sommervogel III 363); Das glorreiche Eychstatt, 1746; Tobias und Sara. Ein Singspiel bey der Vermählung des Kurfürsten von Baiern aufgeführt, 1747; Simon Justus ..., 1749; Oleum Walburgicum XII. Odis germanicis celebratum, 1749; Cultus divae Walburgae, carminibus duodecim laudatus in Sanctuario Eystettensi, 1759 (21759); Egi Comoedia, seu Philautia irrisa, 1750; Miscella litterarum humaniorum, 2 Bde., 1752-1753; De difficillimo genere Epistolarum sive ratio officiosas Epistolas facile, pure, et eleganter scribende , 1756 (21757; 31769); Orationes Academicae, 1756 (enthält: Salomon caelo assertus, oratio ad philosophos, cum eorum quidam surpemos honres caperrerent; D. Ivonis Jurisconsulti Patroni, laudatio; Sancti Jurisconsulti Ivonis in coelo collegae. Oratio in festum Divi Ivonis; Tertulliani effigies; An solus David Psalmorum omnium auctor sit. Oratio Academica ad theologos Oenipontanos); Novae Grammaticae biblicae methodus, 1756; Modus addiscendi intra brevissimum tempus Linguas, Gallicam, Italicam, Hispanicam, Graecam, Hebraicam, et Chaldaicam, ut ope Lexici explicare queas, 1756; Symbolica, epigrammata, lapidaria, Libri III, 1757; Carmina Selecta, quorum Liber I Heroica, Liber II Lyrica, Appendix Elegias aliquot complectitur, 1757; Q. Horatii Flacci ars poetica, Ad omne genus eloquentiae, ligatae, solutae etiam sacrae, 1757; Liber Psalmorum, ex Hebraicis Graecisque fontibus, ad mentem Vukgatae Latinae et Sermonis et latini consuetudinem dilucide explicatus, 1757; Tragoedia autumnales, cum animadversionibus. Accessit Ego Comoedia, 1758; -, A. Haysdorf, I. Zauner u.a., Theses de Linguis Sacris, hebraica, chaldaica, syriaca, et graeca, 1758; Lexicon biblicum, in quo explicantur Vulgatae vocabula et phrases, quaecumque propter linguae hebraicae graecaeque peregrinitatem injicere moram legenti possunt. Ad usum eorum omnium, qui absque magnorum voluminum ambagibus Divinae Scripturae Textum et Contextum injicere, et verbum Dei solide populo proponere desiderant. Accedunt summaria capitum omnium totius codicis divini, 1758 (weitere Ausgaben Venedig 1760, 21780, Avignon 1835, Lyon-Paris 1857, Neapel 1857, Turin 1866); Theatrum Parthenium, seu dramata Mariana ... cum in diversis sodalitatibus Marianis Novus Magistratus Parthenius promulgaretur, 1759; Hierolexicon linguarum Orientalium, Hebraicae, Chaldaicae, et Syriacae. In quo Radices imperfectae ones integrantur; Heemantica a Radicibus Ad ordinem alphabeticum revocantur; et cujusque harum linguarum Grammatica intra paucissimas horas absolvitur, 1759; Apologiae Forosemproniensis ex Italico sermone in germanicum translatae Libri IV, 1761; Hexaglotton geminum, docens linguas, Gallicam, Italicam, Hispanicam, Graecam, Hebraicam, Chaldaicam, Anglicam, Germanicam, Belgicam, Latinam, Lusitanicam, Syriacam; ut intra brevissimum tempus, ope Lexici, omnia explicare discas. Accessit ubique Appendix de Pronunciatione harum XII linguarum, 1762-1772 (1776); Das einzige Fastenpredigen, 1763; Zweifel von der deutschen Sprache, vorgetragen, aufgelöset, oder andern aufzulösen überlassen. Samt einem orthographischen Lexikon, 1764 (21766, 1768, 1771, 1774); Subsidia eloquentiae sacrae, in quibus sylvulae concionum in annos VIII, Ars Conceptuum, pro exempla Figurarum. Apparatus Historiarum pro Catechesi, 19 Bde., 1764-1769; Poesis hebraica, publicae disputationi submissa a P. F. Casimiro Mezger ..., 1765; Hundert Berge in hundert Sinnbildern des allerhöchsten und durchleuchtigsten Erzhauses Oesterreich, mit zwanzig Sprachen ausgezieret, 1765; Fragen der Lehrart, 1765; Compendium scientiarum, et omnigenae eruditionis, 1767; Lobrede auf den verstorbenen Kronprinzen von Frankreich, 1767; Sammlung kürzerer Gedichte meistens aus neuern deutschen Dichtern. Samt einer Anleitung zu deutschen Versen, 1768-1769; Prophetae maiores et minores, cum Metaphrasi ex hebraicis, chaldaicis, et graecis fontibus, 1768; Job, Psalmi, Salomon et Siracides ex hebraicis graecisque fontibus ad mentem vulgatae commentario literali dilucide explicati, 1768; Sancta IV Evangelia et Acta Apostolorum e Syriacis graecisque fontibus, ad mentem vulgatae et latine sermonis consuetudinem. Sensu literali dilucide eplicati ..., 1769; Epistolae Paulinae ceteraeque canonicae cum Apocalypsi e graecis et syriacis fontibus ad mentem vulgatae et latine sermonis consuetudinem, 1769; Dominici Ludovici e Societate Jesu Carmina et inscriptiones ad usum scholarum. Post Editionem Neapolitanam novam pro Germania emendatiorem curavit ac praefatus est J. W., 1769; Biblia sacra utriusque Testamenti, e linguis primaevis ad mentem vulgatae sensu literali per metaphrasin et commentarios dilucide explicata ab I. W., 1773; Apparatus Catecheticus Libri VI. quibus Historiae 1500 continentur, 1775; Auxilia Sacri tribunalis auctore I. W., 1775 (1859); De modo legendi et excerpendi Libri II, 1784; Christus der Lehrmeister des menschlichen Geschlechts, mit seinen eignen Worten redend, Durch Johann Baptist Saintjure, der Gesellschaft Jesu, (übersetzt von I.W.), 1776; I. W.'s und Karl de la Rue Trauerspiele, aus dem Lateinischen übersetzt, 1777; Allgemeine Regel der Rechenkunst, oder allgemeine Kettenpraktik, 1777; Biblia sacra oder die heilige Schrift des neuen Testaments, verteutscht und mit Anmerkungen versehen, 2 Bde., 1777-1781; Lexicon in quo explicantur vocabula, et phrases liunguae graecae et hebraicae, 1780.

Lit.: F. C. Hirsching, Historisch-literarisches Handbuch XVI.1 (1813) 187f.; - Meusel XIV (1815) 489-493; - C. A. Baader, Lexikon verstorbener baierischer Schriftsteller I (1824) 312-315; - J. Bergmann, Die fünf gelehrten Primisser, 1861; - C. von Wurzbach, Biographisches Lexikon des Kaiserthums Österreich, T. 54, 1886, 191-193; - Reusch, [Art.] W. In: ADB XLI (1896) 622; - Weiss, [Art.] W. Biographie universelle XLIV 446-447; - Fr. A. Eckstein, Nomenclator Philologorum, 1871 (1966) 611; - J. Braun, [Art.] W. In: Wetzer-Welte XII Sp. 1300-1302; - Sommervogel, Bibliotheque de la Compagnie de Jésus, VIII, Sp. 1051-1059; - N. Scheid, Zum 150jährigen Gedächtnis eines deutschen »Rechtschreib-Büchleins«. In: Zeitschrift des Allgemeinen Deutschen Sprachvereins 30 (1915) 40ff.; - Duhr, Geschichte der Jesuiten in den Ländern der deutschen Zunge Bd. 4, 2. Teil, 1928; - Literaturwissenschaftliches Jahrbuch der Görres-Gesellschaft 5 (1930) 80-86; - L. Koch, Jesuitenlexikon II (1934) Sp. 1835-1836; - F. Stummer, [Art.] W. In: LThK X Sp. 809; - A. Penna, [Art.] W. In: EC XII Sp. 1664; - P. Nober, [Art.] W. In: LThK2 X Sp. 1016.

Christoph Schmitt

Letzte Änderung: 09.04.2011